İZMİR (Ege Ajans) - Köy Enstitüleri, ilkokul öğretmeni yetiştirmek 

üzere 17 Nisan 1940 tarihinde açıldı. Tamamen Türkiye'ye özgü olan bu eğitim 

projesi. Neredeyse tüm Anadolu'nun okulsuz ve öğretmensiz olduğu gerçeği göz 

önüne alınarak, dönemin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün himayesinde, Milli 

Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel tarafından İsmail Hakkı Tonguç'un 

çabalarıyla köylerden ilkokul mezunu zeki çocukların bu okullarda 

yetiştirildikten sonra yeniden köylere giderek öğretmen olarak çalışmaları 

düşüncesiyle kuruldular. Geleneksel öğretmen okullarında yetişmiş öğretmenler 

için köylerde öğretmenlik yapmak, istenerek yapılacak bir görevden çok 

zorunluluk olarak algılanıyordu. Oysa okuma yazma oranı Cumhuriyet ilk 

kurulduğu yıllarda  yüzde 5 bile değildi. Bunun yanında nüfusun  yüzde 80'lik 

bölümü köylerde yaşıyordu. 

Ege Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Gülsen Ünver; 

“ Köy Enstitüleri 1954 yılında sonlandırıldı. Öğretmen okullarına dönüştürüldü. 

Ülkenin aslında genel tavrı bu öğretmen eğitimi programlarına ilişkin 

sürekliliğini sağlayamamak. Bu tarz programları geliştirmek yerine biraz da 

politik nedenlerle kapatıyoruz. Köy Enstitüleri de bunlardan biri. O dönemi 

düşünüp konuşmak gerekir. Ülke savaştan çıkmış ve yeni yeni gelişmeye 

çalışmaktaydı. Köy Enstitüleri’nin de ülkeyi ve insanları geliştirmeye yönelik 

bir çalışması vardı. Günümüzde modern saydığımız eğitim sistemi, o dönemde 

Köy Enstitüleri’nde uygulanıyordu. Baktığımızda eleştirel pedagojinin 

uygulandığını görüyoruz. Ülke açısından yapılmaya çalışılan en önemli şey 

insanları özgürleştirmeye çalışmaktı. Tabi ki kendi içinde eleştirilecek yanları da 

var ancak o dönem için çok nitelikli insanlar yetiştirildi” dedi.

 Kısa süre uygulanması nedeniyle halkta istenilen değişikliklerin 

oluşturulamadığını söyleyen Doç. Dr. Ünver; “O dönemki politikalar ters esince 

kapatıldı. Aslında bir bakıma açanlar kapattı da diyebiliriz. Benim düşünceme 

göre politik başlamasaydı, sadece eğitim şeklinde başlansaydı, politikacılar bu 

kadar müdahil olamayabilirlerdi. O zaman belki eğitim çalışması olarak halen 

devam ediyor olabilirdi. Ama bir yandan da politikacıları eğitimden soyutlamak 

pek de mümkün olmuyor. Karar alıcılar onlar oluyor çünkü. Ve her program 

aslında biraz politik oluyor. Bunun önüne geçmek mümkün değil. 

Kapatılmasının arkasında da politik nedenlerden başka bir neden 

düşünemiyorum o yüzden. Köy Enstitüleri devam etseydi diye bir şey de 

diyemiyorum. Mesela günümüzde bile yatılı okul uygulamasının o günlerde 

olduğu gibi uygulanamadığını düşünüyorum. Sadece program olarak felsefesinin 

uygulandığını düşünelim. Ülke daha gelişmiş bir halde olabilirdi” diye konuştu.

Doç. Dr. Ünver;  “Köy Enstitülerinde üretirken öğreniyordu insanlar. 

Kendi üretimini kendisi yapıyorlardı. Ülkelerin gelişmişlikleri için bu önemli. 

Düşünce yönünden özgür olmak, eleştirebilmek, eleştiriye açık olmak Köy 

Enstitüleri’nde uygulanmaya çalışılan şeylerdi. Gelişmiş dediğimiz toplumlarda 

da bunlar uygulanan şeyler. Şu an için bu yapıda olsaydı eğitim, insanlarımız 

daha donanımlı olabilirdi. Oylarımızı kullanırken daha okumuş, bilgili olarak 

kullanırdık. Daha yazan bir toplum olurduk. Düşüncelerimizi şiddete 

başvurmadan söyleyebilirdik. Sanatı daha çok seven, daha duyarlı, daha 

paylaşımcı bir toplum olabilirdik” diye  konuştu.

Sinem Yavuz, Görkem Ağgündüz, Dilara Taner